Saturday, October 18, 2025

рдПрдирдИрдкी 2020 рдХी рднाрд╡рдиा рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк ‘рдХृрддि рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा’ рдкрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХंрдЯेंрдЯ рд╡िрдХाрд╕ рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ा – рдПрд╕рд╕ीрдИрдЖрд░рдЯी рджेрд╣рд░ाрджूрди рдоें рдк्рд░ाрд░ंрдн

 


рджेрд╣рд░ाрджूрди, 13 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2025 – рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि (NEP 2020) рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдФрд░ рджृрд╖्рдЯि рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдПрдирд╕ीрдИрдЖрд░рдЯी рдкुрд╕्рддрдХ “рдХृрддि рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा” рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХंрдЯेंрдЯ рд╡िрдХाрд╕ рд╣ेрддु рдкाँрдЪ рджिрд╡рд╕ीрдп рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ा рдХा рд╢ुрднाрд░ंрдн рдПрд╕рд╕ीрдИрдЖрд░рдЯी, рджेрд╣рд░ाрджूрди рдХे рдХрд▓ा рд╡िрднाрдЧ рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा। рдпрд╣ рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ा 13 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ рд╕े 17 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2025 рддрдХ рдЖрдпोрдЬिрдд рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै।

рдЗрд╕ рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ा рдоें рд╕ंрдЧीрдд рд╡िрд╖рдп рдХे рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों, рдЧाрдпрди рдПрд╡ं рд╡ाрджрди рдХे рдХрд▓ाрдХाрд░ों рдиे рд╕рдХ्рд░िрдп рд░ूрдк рд╕े рднाрдЧ рд▓िрдпा। рд╕ाрде рд╣ी рдПрд╕рд╕ीрдИрдЖрд░рдЯी рдХे рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдиे рднी рд╕рд╣рднाрдЧिрддा рдХрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдкाрда्рдпрдЪрд░्рдпा рд░ूрдкрд░ेрдЦा (SCF)рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि 2020 (NEP 2020)рдХौрд╢рд▓ рд╡िрдХाрд╕рд╕ंрдЬ्рдЮाрдиाрдд्рдордХ (Cognitive) рд╡िрдХाрд╕рднाрд╡ाрдд्рдордХ (Affective) рд╡िрдХाрд╕, рддрдеा рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрд╡िрдзрддा рдЬैрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЖрдпाрдоों рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рд╡िрд╖рдпрд╡рд╕्рддु рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рд╕ंрдЪाрд░ рд╕्рдХ्рд░िрдк्рдЯ рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдк्рд░ाрд░ंрдн рдХिрдпा।

рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ा рдХा рд╕рдорди्рд╡рдпрди рдбॉ. рдКрд╖ा рдХрдЯिрдпाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдиीрддि рдХी рдЧрд╣рди рд╕рдордЭ рдПрд╡ं рджिрд╢ा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рдоें рд╕ुрдиीрд▓ рднрдЯ्рдЯ, рдбॉ. рдирди्рдж рдХिрд╢ोрд░ рд╣рдЯрд╡ाрд▓, рдХрдоाрдХ्рд╖ा рдоिрд╢्рд░ा, рдФрд░ рдбॉ. рд╕ंрдЬीрд╡ рдЪेрддрди рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдпोрдЧрджाрди рд░рд╣ा।

рд╕ंрдЧीрдд рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдоें рдбॉ. рд╣िрдоांрд╢ु рдЬोрд╢ी, рдордиोрдЬ рдеाрдкा, рдоिрдиी рд╕ोрдИ, рдЖрд╢ा рднрдЯ्рдЯ, рдкुрд╖्рдкिंрджрд░ рд╕िंрд╣, рдФрд░ рд╡िрдХ्рд░рдо рдЬी рдиे рдЕрдкрдиी рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮрддा рд╕ाрдЭा рдХी। рдЗрди рд╕рднी рдк्рд░рддिрднाрдЧिрдпों рдХे рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдк्рд░рдпाрд╕ рд╕े рд╕ंрдЧीрдд рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХो рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд░ूрдк рдоें рдЕрдзिрдХ рд╕рдЬीрд╡, рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдФрд░ рд╕ुрд▓рдн рдмрдиाрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдПрдХ рдаोрд╕ рдХрджрдо рдЙрдаाрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

рдпрд╣ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХंрдЯेंрдЯ рди рдХेрд╡рд▓ рд╕ंрдЧीрдд рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖िрдХाрдУं рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ोрдЧा, рдмрд▓्рдХि рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдоें рд╕ंрдЧीрдд рдХे рдк्рд░рддि рд░ुрдЪि рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиे рдоें рднी рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╕िрдж्рдз рд╣ोрдЧा। рдЗрд╕рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдоें рдиैрддिрдХрддा, рдоूрд▓्рдп, рд╕ंрд╕्рдХाрд░, рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХी рднाрд╡рдиा рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди рдоिрд▓ेрдЧा।

‘рдХृрддि рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा’ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ рд╕ंрдЧीрдд рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдПрдХ рдЕрднिрдирд╡ рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ै, рдЬो рдирдИ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि рдХी рдЙрд╕ рднाрд╡рдиा рдХो рдоूрд░्рдд рд░ूрдк рджेрддी рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдЬ्рдЮाрди, рдХौрд╢рд▓, рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХा рд╕рдорди्рд╡рдп рд╕рд░्рд╡ोрдкрд░ि рд╣ै।

рдоाрдз्рдпрдоिрдХ рд╕्рддрд░ рдХे рдЫाрдд्рд░ों рд╣ेрддु рдХрд░िрдпрд░ рдмुрдХ рд╕ाрдордЧ्рд░ी рд╡िрдХाрд╕ рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ा рдХा рд╢ुрднाрд░ंрдн

 Dr Deepak Pratap Report

рдПрд╕.рд╕ी.рдИ.рдЖрд░.рдЯी., рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб, рджेрд╣рд░ाрджूрди рдоें “рдоाрдз्рдпрдоिрдХ рд╕्рддрд░ рдХे рдЫाрдд्рд░ों рд╣ेрддु рдХрд░िрдпрд░ рдмुрдХ рд╕ाрдордЧ्рд░ी рд╡िрдХाрд╕” рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдкाँрдЪ рджिрд╡рд╕ीрдп рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ा рдХा рд╢ुрднाрд░ंрдн 13 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2025 рдХो рд╣ुрдЖ। рдпрд╣ рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ा 17 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ рддрдХ рдЖрдпोрдЬिрдд рдХी рдЬाрдПрдЧी।

рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ा рдоें рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╡िрднिрди्рди рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рд╕े рдЖрдП рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдиे рдк्рд░рддिрднाрдЧ рдХे рд░ूрдк рдоें рднाрдЧ рд▓िрдпा। рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ा рдХा рд╕рдорди्рд╡рдпрди  рдк्рд░िрдпा рдЧुрд╕ाрдИं рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдк्рд░рддिрднाрдЧिрдпों рдХे рд╕ाрде рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ा рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों, рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рдХрд░िрдпрд░ рдмुрдХ рдХी рд░ूрдкрд░ेрдЦा рддрдеा рдЖрдЧाрдоी рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рд╕ाрдЭा рдХी।

рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рд╕рд╣ाрдпрдХ рдиिрджेрд╢рдХ рдбॉ  рдХे. рдПрди. рдмिрдЬрд▓्рд╡ाрдг рдиे рднी рдк्рд░рддिрднाрдЧिрдпों рдХो рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд░िрдпрд░ рдмुрдХ рдоें рд╕्рд╡-рд░ोрдЬрдЧाрд░ рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХो рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рдиे рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा, рддाрдХि рдЫाрдд्рд░ рдХेрд╡рд▓ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ी рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рд░ोрдЬрдЧाрд░ рд╕ृрдЬрди рдХे рд▓िрдП рднी рдк्рд░ेрд░िрдд рд╣ों।

рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ा рдХे рдк्рд░рдердо рджिрд╡рд╕ рдоें рдк्рд░рддिрднाрдЧिрдпों рдиे рдоाрдз्рдпрдоिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХрд░िрдпрд░ рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा, рд╡िрд╖рдпрд╡ाрд░ рдХрд░िрдпрд░ рд╡िрдХрд▓्рдк, рддрдеा рдЫाрдд्рд░ों рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рд╕्рдеाрдиीрдп рдПрд╡ं рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ों рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░-рд╡िрдорд░्рд╢ рдХिрдпा।

рдкрд╣рд▓े рджिрди рдХी рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣ी рдЙрдд्рд╕ाрд╣рдкूрд░्рдг рд░рд╣ी рдФрд░ рд╕рднी рдк्рд░рддिрднाрдЧिрдпों рдиे рдХрд░िрдпрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХो рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдФрд░ рдк्рд░ेрд░рдгाрджाрдпрдХ рдмрдиाрдиे рдХे рд╕ुрдЭाрд╡ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдП।

рд░ाрдЬ्рдп рд╕्рддрд░ीрдп рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╕рдоाрдЧрдо ‘рдЗंрдЯрд░-рдбाрдпрдЯ рдХрд▓्рдЪрд░рд▓ рдоीрдЯ рдХौрдеिрдЧ 2025’ рдХा рджो рджिрд╡рд╕ीрдп рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо — рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХी рд▓ोрдХ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рд░ंрдЧों рдоें рд░ंрдЧा SCERT рд╕рднाрдЧाрд░

 

рджेрд╣рд░ाрджूрди, 13 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2025।

рджेрд╡рднूрдоि рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХी рд╕рдоृрдж्рдз рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдзрд░ोрд╣рд░ рдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рд░ाрдЬ्рдп рд╕्рддрд░ीрдп рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╕рдоाрдЧрдо — рдЗंрдЯрд░-рдбाрдпрдЯ рдХрд▓्рдЪрд░рд▓ рдоीрдЯ “рдХौрдеिрдЧ 2025” рдХा рджो рджिрд╡рд╕ीрдп рдЖрдпोрдЬрди рдЖрдЬ SCERT рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХे рд╕рднाрдЧाрд░ рдоें рдбाрдпрдЯ рджेрд╣рд░ाрджूрди рдХे рддрдд्рд╡ाрд╡рдзाрди рдоें рдЖрд░ंрдн рд╣ुрдЖ।

рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХा рд╢ुрднाрд░ंрдн рдк्рд░ाрддः 10 рдмрдЬे рдоुрдЦ्рдп рдЕрддिрдеि рд╡िрдзाрдпрдХ рдЙрдоेрд╢ рд╢рд░्рдоा ‘рдХाрдК’ рдж्рд╡ाрд░ा рджीрдк рдк्рд░рдЬ्рд╡рд▓рди рдХे рд╕ाрде рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдиिрджेрд╢рдХ, рдЕрдХाрджрдоिрдХ рд╢ोрдз рдПрд╡ं рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг, рд╡ंрджрдиा рдЧрд░्рдм्рдпाрд▓  рдиे рдоुрдЦ्рдп рдЕрддिрдеि рдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдХिрдпा । рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рд╕ंрдмोрдзрди рдоें рдЗрд╕ рдЖрдпोрдЬрди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдПрд╡ं рдирдИ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि (NEP 2020) рдХे рд╕ाрде рдЗрд╕рдХी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХрддा рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓ा।


рдиिрджेрд╢рдХ, рдоाрдз्рдпрдоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдбॉ. рдоुрдХुрд▓ рдХुрдоाрд░ рд╕рддी рдиे рдЕрдкрдиे рд╕ंрджेрд╢ рдоें рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдпुрд╡ाрдУं рд╕े рдЕрдкрдиी рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рд▓ोрдХрдХрд▓ा рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рд╕े рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдЬुрдб़рдиे рдХा рдЖрд╣्рд╡ाрди рдХिрдпा।

рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рдордг्рдбрд▓ рдХे рд░ूрдк рдоें рдбॉ. рдоाрдзुрд░ी рдмрд░्рдерд╡ाрд▓, рд╢्рд░ीрдорддी рд░ेрдЦा рдзрд╕्рдоाрдиा, рд╢्рд░ीрдорддी рд╕ंрдЧीрддा рдвोंрдбिрдпाрд▓, рд╢्рд░ी рдЧिрд░ीрд╢ рд╕ुрдиेрд░िрдпाрд▓ рдПрд╡ं рд╢्рд░ी рдЕрд░ुрдг рдЬोрд╢ी рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣े। рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХा рд╕ंрдЪाрд▓рди рдбाрдпрдЯ рджेрд╣рд░ाрджूрди рдХे рдк्рд░рд╡рдХ्рддा  рд░ाрдо рд╕िंрд╣ рдФрд░  рд╕ुрд░ेрд╢ рдЪрди्рдж्рд░ рдкोрдЦрд░िрдпाрд▓ рдиे рдХुрд╢рд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдХिрдпा। рдбाрдпрдЯ рдк्рд░ाрдЪाрд░्рдп  рд╣ेрдорд▓рддा рдЧौрдб़ рдиे рд╕рднी рдЖрдЧंрддुрдХों рдПрд╡ं рдЕрддिрдеिрдпों рдХा рд╣ाрд░्рджिрдХ рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдХिрдпा।

рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдФрд░ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпाँ

рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рд╕ंрдпोрдЬрдХ рд░ाрдЦी рдкांрдбेрдп рдиे рдмрддाрдпा рдХि рдЗрд╕ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╕рдоाрдЧрдо рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рднाрд╡ी рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХो рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХी рдЧौрд░рд╡рд╢ाрд▓ी рд▓ोрдХ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рд╕े рдЬोрдб़рдиा рд╣ै, рддाрдХि рд╡े рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдкीрдв़िрдпों рддрдХ рд▓ोрдХрдХрдеाрдУं, рд▓ोрдХрдХрд▓ाрдУं рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдоूрд▓्рдпों рдХो рдкрд╣ुंрдЪा рд╕рдХें।

рджो рджिрд╡рд╕ीрдп рдпрд╣ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рд╕рднी рдбाрдпрдЯ्рд╕ рдХे рдбी.рдПрд▓.рдПрдб. рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖ुрдУं рдХी рд╕рдХ्рд░िрдп рднाрдЧीрджाрд░ी рд╕े рд╕ंрдкрди्рди рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖ु рдкांрдЪ рдк्рд░рдоुрдЦ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों — рдиृрдд्рдп рдиाрдЯिрдХा, рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд▓ोрдХ рдиृрдд्рдп, рдмाрд▓ рдХрд╡िрддा, рдиाрдЯрдХ рдПрд╡ं рд╡ाрдж्рдп рд╡ाрджрди рдоें рдЕрдкрдиी рдк्рд░рддिрднा рдХा рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं।


рдЙрдж्рдШाрдЯрди рд╕рдд्рд░ рдоें рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рд╡ंрджрдиा рдПрд╡ं рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдЧीрдд рдХे рд╕ाрде рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ुрдИ। рд╡िрднिрди्рди рдбाрдпрдЯ्рд╕ рдХी рдЯीрдоों рдиे рд░ाрдоी рдмौрд░ाрдгी, рдЬीрддू рдмрдЧрдб़рд╡ाрд▓, рдоाрдзрд╡ рд╕िंрд╣ рднंрдбाрд░ी рдФрд░ рдЧंрдЧा рдЬैрд╕ी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд▓ोрдХрдЧाрдеाрдУं рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдордирдоोрд╣рдХ рдиृрдд्рдп-рдиाрдЯिрдХाрдПँ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХीं।

рднोрдЬрдиाрд╡рдХाрд╢ рдХे рдЙрдкрд░ांрдд рдХрдХ्рд╖ा 3 рд╕े 8 рддрдХ рдХी рдкाрда्рдпрдкुрд╕्рддрдХों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдиाрдЯ्рдп рдк्рд░рд╕्рддुрддिрдпाँ рдоंрдЪिрдд рдХी рдЧрдИं, рдЬिрдирдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдоें рдиैрддिрдХ рдоूрд▓्рдпों рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдЪेрддрдиा рдХा рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХрд░рдиा рд░рд╣ा। рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдбाрдпрдЯ рджेрд╣рд░ाрджूрди рдХो рдЗрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рд╕्рддрд░ीрдп рдЖрдпोрдЬрди рдХी рдоेрдЬрдмाрдиी рдХा рдЧौрд░рд╡ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЕрдкрд░ рдиिрджेрд╢рдХ рдкрд░िрд╖рдж рдкрджрдоेрди्рдж्рд░ рд╕рдХрд▓ाрдиी рдиे рд╕рднी рдк्рд░рддिрднाрдЧिрдпों рдХो рд╢ुрднрдХाрдордиाрдП рдк्рд░ेрд╖िрдд рдХी । 

рд▓ोрдХрдзुрди” рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рдЭूрдо рдЙрдаा SCERT рд╕рднाрдЧाрд░ — рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рд╕ंрдЧीрдд рдХा рд╕ंрдЧрдо

 

 

рджिрдиांрдХ: 15 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2025, рд╕्рдеाрди: SCERT рд╕рднाрдЧाрд░, рджेрд╣рд░ाрджूрди

рд╕рдордЧ्рд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рдХे рддрдд्рд╡ाрд╡рдзाрди рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рдирд╡ाрдЪाрд░ी рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо “рд▓ोрдХрдзुрди” рдХा рдЖрдпोрдЬрди 15 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ рдХो SCERT рдХे рд╕рднाрдЧाрд░ рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा। рд░ाрдЬ्рдп рдХे 380 рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдоें рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рдЗрд╕ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рдХी рд▓ोрдХ рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рд╕ंрдЧीрдд рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХो рдирдИ рдкीрдв़ी рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдиा рд╣ै।


рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХा рд╢ुрднाрд░ंрдн рдиिрджेрд╢рдХ рдЕрдХाрджрдоिрдХ  рдмрди्рджрдиा рдЧрд░्рдм्рдпाрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓ोрдХрдЧाрдпрдХ рдк्рд░ीрддрдо рднрд░рддрд╡ाрдг рдФрд░ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдвोрд▓ рд╡ाрджрдХ рдбॉ. рд╕ोрд╣рди рд▓ाрд▓ рд╕рд╣िрдд рдЙрдирдХी рдкूрд░ी рдЯीрдо рдХा рдкुрд╖्рдкрдЧुрдЪ्рдЫ рднेंрдЯ рдХрд░ рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдХिрдпा।


рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдбॉ. рдЙрд╖ा рдХрдЯिрдпाрд░, рдк्рд░рд╡рдХ्рддा SCERT, рдиे рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдЧीрдд рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЬिрд╕рдиे рдкूрд░े рд╕рднाрдЧाрд░ рдХो рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рд╕े рд╕рд░ाрдмोрд░ рдХрд░ рджिрдпा। рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХा рд╕ंрдЪाрд▓рди рдЧрдв़рд╡ाрд▓ी рдФрд░ рдХुрдоाрдЙрдиी рдоें рдеिрдПрдЯрд░ рдХрд▓ाрдХाрд░ рдзрд░्рдоेрди्рдж्рд░ рдиेрдЧी рддрдеा рд╣िрди्рджी рдоें рд░ंрдЧрдХрд░्рдоी рд╡ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдЧिрд░ीрд╢ рдмрдбोрдиी рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा, рдЬिрдирдХे рд╕ंрдпोрдЬрдХ рд╢рдм्рджों рдиे рд╕рднी рдХो рдмांрдзे рд░рдЦा।


рд▓ोрдХрдЧाрдпрдХ рдк्рд░ीрддрдо рднрд░рддрд╡ाрдг рдФрд░ рдбॉ. рд╕ोрд╣рди рд▓ाрд▓ рдиे рдЕрдкрдиी рдЯीрдо рдХे рд╕ाрде рдвोрд▓, рджрдоाрдКं рдФрд░ рд░рдгрд╕िंрдШा рдХी рдеाрдк рдкрд░ рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рдХी рд▓ोрдХрдзुрдиों рдХी рдРрд╕ी рдордирдоोрд╣рдХ рдк्рд░рд╕्рддुрддि рджी рдХि рдкूрд░ा рд╕рднाрдЧाрд░ рдЭूрдо рдЙрдаा। “рдвोрд▓ рд╕ाрдЧрд░” рдХी рддाрд▓ рдкрд░ рдЙрдирдХी рдЬुрдЧрд▓рдмंрджी рдиे рджрд░्рд╢рдХों рдХो рдоंрдд्рд░рдоुрдЧ्рдз рдХрд░ рджिрдпा।

рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдоें 100 рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдХे рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдФрд░ рдЫाрдд्рд░ рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣े, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдЙрдд्рд╕ाрд╣рдкूрд░्рд╡рдХ рдЗрди рд▓ोрдХ рдк्рд░рд╕्рддुрддिрдпों рдХा рдЖрдиंрдж рд▓िрдпा। рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдЕрдкрд░ рдиिрджेрд╢рдХ рд╕рдордЧ्рд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХुрд▓рджीрдк рдЧैрд░ोрд▓ाрдЙрдкрдиिрджेрд╢рдХ рдЕрдЬीрдд рднрдг्рдбाрд░ी рдФрд░ рдкрд▓्рд▓рд╡ी рдиैрди рд╕рд╣िрдд рдХрдИ рдЕрдзिрдХाрд░ी рднी рдоौрдЬूрдж рд░рд╣े।


рджूрд╕рд░े рд╕рдд्рд░ рдоें рдорд╣ाрдиिрджेрд╢рдХ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпी рд╢िрдХ्рд╖ा рдиे рдЖрдЧрдорди рдХрд░ рд╕рднी рдХрд▓ाрдХाрд░ों рдХो рдмрдзाрдИ рджी рдФрд░ рдЗрд╕ рдЕрдиूрдаी рдкрд╣рд▓ рдХी рд╕рд░ाрд╣рдиा рдХी।

рдиिрджेрд╢рдХ рдмрди्рджрдиा рдЧрд░्рдм्рдпाрд▓ рдиे рдЕрдкрдиे рд╡рдХ्рддрд╡्рдп рдоें рдХрд╣ा рдХि “рд▓ोрдХрдзुрди” рдЬैрд╕े рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рд╣рдоाрд░ी **рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХो рд╕рд╣ेрдЬрдиे рдФрд░ рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рддрдХ рдЬीрд╡ंрдд рд░ूрдк рдоें рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдХा рдоाрдз्рдпрдо рд╣ैं। рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рдХी рд▓ोрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХो рдирдП рдЖрдпाрдо рджेрдЧी।”

MOOC 3.0 рд╡рд░्рдХрд╢ॉрдк

 MOOC 3.0 рд╡рд░्рдХрд╢ॉрдк рдХा рджूрд╕рд░ा рджिрди – SME рдФрд░ рдХोрд░्рд╕ рд░िрд╡्рдпूрдЕрд░्рд╕ рдиे рдоिрд▓рдХрд░ рджिрдП рдЕंрддिрдо рд░ूрдк рдХोрд░्рд╕ рдоॉрдб्рдпूрд▓्рд╕ рдХो, рджीрдкाрд╡рд▓ी рд╢ुрднрдХाрдордиाрдУं рдХे рд╕ाрде рд╕рдо्рдкрди्рди рд╣ुрдЖ рд╕рдд्рд░

17 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2025  рд╕्рдеाрди: рдЖрдИ.рдЯी. рд▓ैрдм, SCERT рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб, рджेрд╣рд░ाрджूрди

SCERT рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рдоें рдЪрд▓ рд░рд╣ी MOOC 3.0 рд╡िрдХाрд╕ рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ा рдХा рдЖрдЬ рджूрд╕рд░ा рджिрди рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рдФрд░ рдирд╡ाрдЪाрд░ рд╕े рднрд░рдкूрд░ рд░рд╣ा। рдЗрд╕ рджिрди SME (Subject Matter Experts) рдФрд░ рдХोрд░्рд╕ рд░िрд╡्рдпूрдЕрд░्рд╕ (Course Reviewers) рдиे рдоिрд▓рдХрд░ рд╕рднी рдЫрд╣ рдХोрд░्рд╕ों рдХी рд╡िрд╕्рддृрдд рд╕ाрдордЧ्рд░ी, рд╡ीрдбिрдпो рд╕्рдХ्рд░िрдк्рдЯ, рдИ-рдкोрд░्рдЯрдлोрд▓िрдпो рдФрд░ рдоॉрдб्рдпूрд▓ рдЯाрдЗрдорд▓ाрдЗрди рдХो рдЕंрддिрдо рд░ूрдк рджिрдпा।
рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ा рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЙрди्рдирдд рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╢िрдХ्рд╖рдг рдк्рд▓ेрдЯрдлॉрд░्рдо рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ै рдЬो AI рдЖрдзाрд░िрдд рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХौрд╢рд▓рдбिрдЬिрдЯрд▓ рджрдХ्рд╖рддा, рдФрд░ рдирд╡ाрдЪाрд░рдкूрд░्рдг рдЕрдз्рдпाрдкрди рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдЧा।

рдЖрдЬ рдХे рд╕рдд्рд░ рдоें рдСрдирд▓ाрдЗрди рдФрд░ рдСрдлрд▓ाрдЗрди рджोрдиों рдоाрдз्рдпрдоों рд╕े рдЬुрдб़े рд╕рднी рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдиे рд╕рдоूрд╣ рдХाрд░्рдп (Group Discussion) рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े Course 1 рд╕े Course 6 рддрдХ рдХी рд╕्рдХ्рд░िрдк्рдЯ, рд╡ीрдбिрдпो рдХंрдЯेंрдЯ, рдИ-рдкोрд░्рдЯрдлोрд▓िрдпो рдЧрддिрд╡िрдзिрдпाँ рдФрд░ рдоॉрдб्рдпूрд▓-рд╡ाрд░ рдХाрд░्рдп рдпोрдЬрдиा рдХो рдЕंрддिрдо рд░ूрдк рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा।

рдХोрд░्рд╕ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡िрд╖рдп рдПрд╡ं рджिрд╢ा:

рдХ्рд░рдХोрд░्рд╕ рдХा рдиाрдордлोрдХрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░
1Using AI in Productivityрджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़, рд░िрдкोрд░्рдЯ рдФрд░ рдХрдХ्рд╖ा рдк्рд░рдмंрдзрди рдоें AI рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ
2AI-driven Interactive Lesson Plan DevelopmentрдЗंрдЯрд░рдПрдХ्рдЯिрд╡ рд╢िрдХ्рд╖рдг рдпोрдЬрдиाрдУं рдоें AI рдПрдХीрдХрд░рдг
3AI-based Multimedia & Video Integrationрд╡ीрдбिрдпो, рдСрдбिрдпो рдФрд░ рджृрд╢्рдп рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдоें AI рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ
4Cybersecurity & Digital Hygieneрд╕ाрдЗрдмрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░
5AI, Coding & Educational Game DevelopmentрдЧेрдо рдиिрд░्рдоाрдг рдФрд░ рдХोрдбिंрдЧ рдЖрдзाрд░िрдд рд╢िрдХ्рд╖рдг рдирд╡ाрдЪाрд░
6Research Writing – Structure & ToolsрдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рд▓ेрдЦрди, рдбेрдЯा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдФрд░ рд╕ंрджрд░्рдн рдЙрдкрдХрд░рдг

рдХाрд░्рдпрдпोрдЬрдиा рдФрд░ рд╕рдордпрд░ेрдЦा (Work Plan & Timeline):
рд╕рднी SMEs рдФрд░ рдХोрд░्рд╕ рдЯीрдо рдиे 45 рджिрдиों рдХी рдХाрд░्рдп рд╕рдордпрд░ेрдЦा рддрдп рдХी рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХोрд░्рд╕ рдХो рдХ्рд░рдорд╢ः рдиिрдо्рди рдЪрд░рдгों рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा:

  1. рд╕्рдХ्рд░िрдк्рдЯ рдПрд╡ं рд╕ाрдордЧ्рд░ी рд╡िрдХाрд╕: 45 рджिрди

  2. рдорд▓्рдЯीрдоीрдбिрдпा рдиिрд░्рдоाрдг рдПрд╡ं рд░िрдХॉрд░्рдбिंрдЧ: 3  рджिрди

  3. рд░ीрд╡्рдпू рдПрд╡ं рд╕ंрд╢ोрдзрди: 10 рджिрди

  4. рдЯेрд╕्рдЯिंрдЧ рдПрд╡ं рдлाрдЗрдирд▓ рдЕрдкрд▓ोрдб: 30 рджिрди

рдЗрд╕ рдпोрдЬрдиा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ MOOC 3.0 рдХे рд╕рднी рдЫрд╣ рдХोрд░्рд╕ рджिрд╕ंрдмрд░ 2025 рддрдХ рд▓ॉрди्рдЪ рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рд╣ो рдЬाрдПंрдЧे।

рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ा рдХे рдХोрд░्рд╕ рдХोрдСрд░्рдбिрдиेрдЯрд░ рдЖрд░. рдкी. рдмрдбोрдиी (рдЖрдИ.рдЯी. рдк्рд░рд╡рдХ्рддा, SCERT) рдиे рдХोрд░्рд╕ рдХी рд╕ंрдкूрд░्рдг рдХाрд░्рдп рдпोрдЬрдиा рдХा рд╕рдоाрдкрди рдк्рд░рд╕्рддुрддिрдХрд░рдг рджिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдпрд╣ рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ा рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдирд╡ाрдЪाрд░ рдЖंрджोрд▓рди рд╣ै।
рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЯेрдХ рдЯीрдо, рд░िрд╡्рдпूрдЕрд░ рдЯीрдо рдФрд░ рд╕рднी рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХे рдк्рд░рддि рдЖрднाрд░ рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рд╕рднी рдк्рд░рддिрднाрдЧिрдпों рдиे рдоिрд▓рдХрд░ рдХोрд░्рд╕ рдХे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдмिंрджु рдХो NEP 2020 рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рд╣ै।

рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕рд╣рднाрдЧी рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ:

  • рдк्рд░ो. рдЕрдЬрдп рд╕ेрдорд▓्рдЯी, рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╢्рд░ीрдирдЧрд░
  • рдбॉ рдЗрд╕्рддेрдпाрдХ рдЕрд╣рдордж , рдкेрдЯ्рд░ोрд▓िрдпрдо рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рджेрд╣рд░ाрджूрди 
  • рдбॉ. рдХिрд░рдг рдбंрдЧрд╡ाрд▓, рд▓рдЦрдирдК рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп
  • рдбॉ рдЖрд╢ीрд╖ рд░рддूрдбी , рдбॉрд▓्рдлिрди рдЗंрд╕्рдЯिрдЯ्рдпूрдЯ рджेрд╣рд░ाрджूрди 
  • рдбॉ. рдЪाँрджрдиी рдЕрдЧ्рд░рд╡ाрд▓, рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी
  • рдЕрд▓्рдкा рдиिрдЧрдо, Fulbright рд╕्рдХॉрд▓рд░ рдПрд╡ं рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ, рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢
  •  рдЗрдорд░ाрди рдЦाрди, рдПрдк рдЧुрд░ु рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди
  •  рджौрд▓рдд рдЧुрд╕ाрдИं, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ
  • рднाрд╕्рдХрд░ рдЬोрд╢ीрдирд╡ाрдЪрд░ी рдЯेрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ
  • рдбॉ. рдЕрддुрд▓ рдмрдорд░ाреЬा, рдирд╡ाрдЪрд░ी рдЯेрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ
  • рдЬे. рдкी. рдбोрднाрд▓, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ
  • рдордиोрдзрд░ рдиैрдирд╡ाрд▓рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ
  • рд╕ुрдк्рд░िрдпा рдмрд╣ुрдЦрдг्рдбीрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ
  • рдк्рд░рджीрдк рдиेрдЧीрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ
  • рдбॉ. рдЖрд╢ुрддोрд╖ рд╡рд░्рдоा, рдк्рд░рд╡рдХ्рддा рдбाрдЗрдЯ рдЪंрдкाрд╡рдд 
  • рд▓рддा рдЖрд░्рдп ,рдк्рд░рд╡рдХ्рддा рдбाрдЗрдЯ рдЪंрдкाрд╡рдд 
  • рдк्рд░рдХाрд╢ рдЪंрдж्рд░ рдЙрдкाрдз्рдпाрдп, рд░ाрдЬ्рдп рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ
  • рд╡рд░्рдЬिрди , рдЯेрдХ рдРрдирдоैрдЯрд░  рдПрд╕рд╕ीрдЖрд░рдЯी рддрдоिрд▓рдиाрдбु 
  • рднूрдкाрд▓ рд╕िंрд╣ рдиेрдЧीрдк्рд░рд╡рдХ्рддा рдбाрдЗрдЯ рдпू рдПрд╕ рдирдЧрд░ 
  • рдЕंрдХिрдд рдЬोрд╢ी, рдЯेрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдЕрд▓्рдоोрдб़ा 

рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ा рдХे рджूрд╕рд░े рджिрд╡рд╕ рдкрд░  рдиिрджेрд╢рдХ рдЕрдХाрджрдоिрдХ рдмрди्рджрдиा рдЧрд░्рдм्рдпाрд▓ , рдЕрдкрд░ рдиिрджेрд╢рдХ рдкрджрдоेрди्рдж्рд░ рд╕рдХрд▓ाрдиी рдФрд░ рдЙрдкрдиिрджेрд╢рдХ рдЕрдЬीрдд рднрдг्рдбाрд░ी рдиे “MOOC 3.0  рдХी рд╕рдлрд▓рддा  рдХो рдмेрд╣рддрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕рднी рдПрдХ्рд╕рдкрд░्рдЯ   рдХे рдк्рд░рддि  рдЖрднाрд░ рд╕ंрджेрд╢  рдФрд░ рджीрдкाрд╡рд▓ी рдкрд░्рд╡ рдХी рд╣ाрд░्рджिрдХ рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПँ рджी ।”рдХाрд░्рдпрд╢ाрд▓ा рдХा рд╕рдоाрдкрди рд╕рдд्рд░ рд╕ौрд╣ाрд░्рдж рдФрд░ рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рдХे рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рд╣ुрдЖ। рд╕рдоाрдкрди рдХे рджौрд░ाрди рдЖрд░. рдкी. рдмрдбोрдиी рдиे рд╕рднी рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों, рдХोрд░्рд╕ рдбेрд╡рд▓рдкрд░्рд╕ рдФрд░ рд░िрд╡्рдпूрдЕрд░्рд╕ рдХो рдЙрдирдХे рд╕рд╣рдпोрдЧ рдФрд░ рд╕рдорд░्рдкрдг рдХे рд▓िрдП рдзрди्рдпрд╡ाрдж рджिрдпा।

рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХे рдЕंрдд рдоें  рдЖрдИ рдЯी рд╡िрднाрдЧ рд╕े рдк्рд░рд╡рдХ्рддा рдПрд╕ рдкी рд╡рд░्рдоा рдФрд░ рдкुрд╖्рдкा рдЕрд╕рд╡ाрд▓ рдиे рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рднी рдк्рд░рддिрднाрдЧिрдпों рдХो рджीрдкाрд╡рд▓ी рдкрд░्рд╡ рдХी рд╣ाрд░्рджिрдХ рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПँ рджी рдЧрдИं рдФрд░ рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рджिрдпा рдЧрдпा рдХि —

“рдЬ्рдЮाрди рдХा рдк्рд░рдХाрд╢ рд╣ी рд╕рдЪ्рдЪी рджीрдкाрд╡рд▓ी рд╣ै, рдЬो рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╣рд░ рдХрдХ्рд╖ा рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪे।”

MOOC 3.0 рд╡рд░्рдХрд╢ॉрдк рдиे рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рдХे рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХे рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рджिрд╢ा рдоें рдПрдХ рдФрд░ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдХрджрдо рд░рдЦा рд╣ै। рдЕрдЧрд▓े 45 рджिрдиों рдоें рдХोрд░्рд╕ рдХा рдлाрдЗрдирд▓ рдб्рд░ाрдл्рдЯ рддैрдпाрд░ рд╣ोрдХрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ोрдЧा।
рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рд╕्рдоाрд░्рдЯ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЯीрдЪрд░ рдХे рд╡िрдЬ़рди рдХो рд╕ाрдХाрд░ рдХрд░ेрдЧी рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рдХो рджेрд╢ рдХे рдЕрдЧ्рд░рдгी рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╢िрдХ्рд╖ा рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░ेрдЧी।

Tuesday, October 7, 2025

рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рджेрд╢ рдХा рдкрд╣рд▓ा рд░ाрдЬ्рдп рдЬрд╣ां рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдмрди рдЬाрдпेंрдЧे рдорджрд░рд╕े, NEP-2020 рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд▓ेрдиी рд╣ोрдЧी рдоाрди्рдпрддा

 рджेрд╣рд░ाрджूрди: рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдоें рдЕрдм рдорджрд░рд╕ा рдмोрд░्рдб рдЦрдд्рдо рд╣ोрдиे рдХी рдХрдЧाрд░ рдкрд░ рд╣ै। рд░ाрдЬ्рдпрдкाрд▓ рд▓े.рдЬ. рдЧुрд░рдоीрдд рд╕िंрд╣ (рд╕े.рдиि.) рдиे рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдЕрд▓्рдкрд╕ंрдЦ्рдпрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрдзेрдпрдХ 2025 рдХो рд╕्рд╡ीрдХृрддि рджी рд╣ै। рдЗрд╕ рд╡िрдзेрдпрдХ рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╕рднी рдорджрд░рд╕ों рдХो рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рд╡िрдж्рдпाрд▓рдИ рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрд░िрд╖рдж рд╕े рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддः рд╕ंрдмंрдз рд╣ोрдиा рдкрдб़ेрдЧा।



рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдоें рдЪрд▓ рд░рд╣े рд╕рднी рдорджрд░рд╕ों рдХो рдЕрдм рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдЕрд▓्рдкрд╕ंрдЦ्рдпрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдг рд╕े рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддा рдоाрди्рдпрддा рд▓ेрдиी рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдмोрд░्рдб рд╕े рд╕ंрдмрдж्рдз рд╣ोрдиा рд╣ोрдЧा। рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХे рд░ाрдЬ्рдпрдкाрд▓ рд▓ेрдл्рдЯिрдиेंрдЯ рдЬрдирд░рд▓ рдЧुрд░рдоीрдд рд╕िंрд╣ (рд╕ेрд╡ाрдиिрд╡ृрдд्рддि) рдиे рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдЕрд▓्рдкрд╕ंрдЦ्рдпрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрдзेрдпрдХ 2025 рдХो рд╕्рд╡ीрдХृрддि рджी рд╣ै। рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдкुрд╖्рдХрд░ рд╕िंрд╣ рдзाрдоी рдиे рдЗрд╕े рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╕рдоाрдирддा рдФрд░ рдЖрдзुрдиिрдХрддा рдХी рджिрд╢ा рдоें рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдХрджрдо рдмрддाрдпा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдЖрдЧाрдоी рд╕рдд्рд░ рдоें рдЬुрд▓ाрдИ 2026 рд╕े рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХे рд╕рднी рдЕрд▓्рдкрд╕ंрдЦ्рдпрдХ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि 2020 рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд╢िрдХ्рд╖ा рд▓ाрдЧू рд╣ो рдЬाрдПрдЧी। рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдкुрд╖्рдХрд░ рд╕िंрд╣ рдзाрдоी рдХे рдЗрд╕ рдХрджрдо рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рджेрд╢ рдХा рдкрд╣рд▓ा рд░ाрдЬ्рдп рдмрди рдЧрдпा рд╣ै, рдЬрд╣ां рдорджрд░рд╕ा рдмोрд░्рдб рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╕े рдЬोрдб़ा рдЧрдпा рд╣ै।

рдиिрд╢्рдЪिрдд рддौрд░ рдкрд░ рдпрд╣ рдХाрдиूрди рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдЕрдзिрдХ рдкाрд░рджрд░्рд╢ी, рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ рдФрд░ рдЧुрдгрд╡рдд्рддाрдкूрд░्рдг рдмрдиाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╕िрдж्рдз рд╣ोрдЧा। -CM рдкुрд╖्рдХрд░ рд╕िंрд╣ рдзाрдоी

рдзाрд░्рдоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рднी рд▓ेрдиी рд╣ोрдЧी рдоाрди्рдпрддा

рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдЗрд╕ рдХрджрдо рдХे рдмाрдж рд╕рднी рдорджрд░рд╕ों рдХो рджोрдмाрд░ा рдоाрди्рдпрддा рд▓ेрдиी рдкрдб़ेрдЧी। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдорджрд░рд╕ों рдоें рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рднрд░्рддी рднी рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдмोрд░्рдб рдХे рдоाрдирдХों рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдХी рдЬाрдПрдЧी। рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдоें рдЕрдм рдЕрдЧрд░ рдорджрд░рд╕ों рдоें рдзाрд░्рдоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рднी рджेрдиी рд╣ो рддो рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рднी рдЕрдм рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдг рд╕े рдоाрди्рдпрддा рд▓ेрдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ोрдЧा। рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдоाрди्рдпрддा рдк्рд░ाрдк्рдд рдорджрд░рд╕ा рд╣ी рдЖрдЧाрдоी рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд╕рдд्рд░ рдоें рдЬुрд▓ाрдИ 2026 рдХे рдмाрдж рд╢िрдХ्рд╖ा рджे рд╕рдХेंрдЧे।

Friday, October 3, 2025

рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ाрдзрди рд╕рд╣ рдпोрдЧ्рдпрддा (NMMSS) , рдбॉ рд╢िрд╡ाрдиंрдж рдиौрдЯिрдпाрд▓ (SNSS)рдПрд╡ं рд╢्рд░ीрджेрд╡ рд╕ुрдорди (SMSS)2025-26 рдЫाрдд्рд░рд╡ृрдд्рддि рдпोрдЬрдиाNрд╣ेрддु рдЖрд╡ेрджрди рдЖрдоंрдд्рд░िрдд


рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ाрдзрди рд╕рд╣ рдпोрдЧ्рдпрддा (NMMSS) , рдбॉ рд╢िрд╡ाрдиंрдж рдиौрдЯिрдпाрд▓ (SNSS)рдПрд╡ं рд╢्рд░ीрджेрд╡ рд╕ुрдорди (SMSS)2025-26 рдЫाрдд्рд░рд╡ृрдд्рддि рдпोрдЬрдиाNрд╣ेрддु рдЖрд╡ेрджрди рдЖрдоंрдд्рд░िрдд

 рд░ाрдЬ्рдп рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдПрд╡ं рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдкрд░िрд╖рдж, рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб (SCERT, Dehradun) рдж्рд╡ाрд░ा рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рд╕рдд्рд░ 2025-26 рдХे рд▓िрдП рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ाрдзрди рд╕рд╣ рдпोрдЧ्рдпрддा (NMMSS) , рдбॉ рд╢िрд╡ाрдиंрдж рдиौрдЯिрдпाрд▓ (SNSS)рдПрд╡ं рд╢्рд░ीрджेрд╡ рд╕ुрдорди (SMSS)2025-26 рдЫाрдд्рд░рд╡ृрдд्рддि рдХे рдЖрд╡ेрджрди рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдП рдЧрдП рд╣ैं। рдпрд╣ рдпोрдЬрдиा рдЙрди рдк्рд░рддिрднाрд╢ाрд▓ी рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХे рд▓िрдП рд╣ै рдЬो рдЖрд░्рдеिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдХрдордЬोрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ों рд╕े рдЖрддे рд╣ैं рдФрд░ рдХрдХ्рд╖ा 8 рдЙрдд्рддीрд░्рдг рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рднी рдЕрдкрдиी рдкрдв़ाрдИ рдЬाрд░ी рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं। рдРрдк्рд▓рдХैрд╢рди рдлॉрд░्рдо 

рдпोрдЬрдиा рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп

NMMSS рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХрдордЬोрд░ рдоेрдзाрд╡ी рдЫाрдд्рд░ों рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рдиा рд╣ै, рддाрдХि рд╡े рдХрдХ्рд╖ा 9 рд╕े 12 рддрдХ рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдмिрдиा рдЖрд░्рдеिрдХ рдХрдаिрдиाрдЗрдпों рдХे рдкूрд░ी рдХрд░ рд╕рдХें।

рдкाрдд्рд░рддा рдоाрдирджंрдб

  • рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдЬ्рдп/ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рд╕рд░рдХाрд░ी, рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕рд╣ाрдпрддा рдк्рд░ाрдк्рдд, рд╕्рдеाрдиीрдп рдиिрдХाрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдоें рдЕрдз्рдпрдпрдирд░рдд рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдХрдХ्рд╖ा 8 рдоे рд╕ंрд╕्рдеाрдЧрдд рд░ूрдк рд╕े рдкреЭ рд░рд╣े рд╣ो рдФрд░ рддрдеा рдХрдХ्рд╖ 7 рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоे 55% (рдПрд╕ рд╕ी /рдПрд╕рдЯी 50%) рдЕंрдХ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдП рд╣ों ,рдЖрд╡ेрджрди рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

  • рдЕрднिрднाрд╡рдХों рдХी рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рдЖрдп 3.5 рд▓ाрдЦ рд░ुрдкрдпे рд╕े рдЕрдзिрдХ рдирд╣ीं рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП

  • рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдиे рдХрдХ्рд╖ा 7 рдЙрдд्рддीрд░्рдг рдХी рд╣ो рддрдеा рд╕рдд्рд░ 2025-26 рдоें рдХрдХ्рд╖ा 8 рдоें рдЕрдз्рдпрдпрдирд░рдд рд╣ो।

рдЫाрдд्рд░рд╡ृрдд्рддि рдХी рд░ाрд╢ि

рдЪрдпрдиिрдд рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो рдХрдХ्рд╖ा 9 рд╕े 12 рддрдХ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡рд░्рд╖ NMSS ₹12,000/- (рдк्рд░рддि рдоाрд╣ ₹1000/-), SNSS 15000 рдк्рд░рддि рд╡рд░्рд╖ рдФрд░ 10000 рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ рд╢्рд░ीрджेрд╡ рд╕ुрдорди (SMSS) рдХी рджрд░ рд╕े рдЫाрдд्рд░рд╡ृрдд्рддि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрдЧी।

рдЖрд╡ेрджрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा

  1. рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी SCERT, Uttarakhand рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ (www.scert.uk.gov.in) рд╕े рдЖрд╡ेрджрди рдкрдд्рд░ рдбाрдЙрдирд▓ोрдб рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। 

  2. рдЖрд╡ेрджрди рдкрдд्рд░ рд╕рд╣ी-рд╕рд╣ी рднрд░рдХрд░ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рддिрдеि рддрдХ рдЕрдкрдиे рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рдк्рд░рдзाрдиाрдЪाрд░्рдп рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЦंрдб рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХो рдЬрдоा рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा।

рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рддिрдеिрдпां

  • рдЖрд╡ेрджрди рдк्рд░ाрд░ंрдн : 18 рд╕िрддंрдмрд░  2025

  • рдЖрд╡ेрджрди рдХी рдЕंрддिрдо рддिрдеि : 15 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2025

  • рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдЖрдпोрдЬिрдд рд╣ोрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡िрдд рддिрдеि : 16 рджिрд╕ंрдмрд░ 2025

    рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рд╕ंрд░рдЪрдиा : рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рджो рднाрдЧों рдоें рд╣ोрдЧी:

  1. рдоाрдирд╕िрдХ рдпोрдЧ्рдпрддा рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг (MAT)

  2. рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдЕрднिрд░ुрдЪि рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг (SAT)

рджोрдиों рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдоें рди्рдпूрдирддрдо рдЕंрдХों рдХा рдоाрдирджंрдб рдПрд╡ं рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдиिрдпрдо рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдПрд╡ं рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ाрдиुрд╕ाрд░ рд▓ाрдЧू рд╣ोंрдЧे।

NMMSS рдпोрдЬрдиा рдЙрди рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХे рд▓िрдП рд╕ुрдирд╣рд░ा рдЕрд╡рд╕рд░ рд╣ै рдЬो рдкрдв़ाрдИ рдоें рдоेрдзाрд╡ी рд╣ैं рд▓ेрдХिрди рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдкिрдЫрдб़े рд╣ैं। рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдк्рд░рдоुрдЦ, рд╢िрдХ्рд╖рдХ рддрдеा рдЕрднिрднाрд╡рдХ рдпрд╣ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ें рдХि рдкाрдд्рд░ рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рд╕рдордп рдкрд░ рдЖрд╡ेрджрди рдХрд░ें рдФрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХी рддैрдпाрд░ी рдХрд░ें।

National Workshop on Techno-Pedagogy Integration: SCERT Uttarakhand Participation at CIET-NCERT

 National Workshop on Techno-Pedagogy Integration: SCERT Uttarakhand Participation at CIET-NCERT

 

The National Education Policy (NEP) 2020 has placed strong emphasis on making education joyful, experiential, and competency-based through the integration of digital tools, mobile applications, and game-based approaches. In line with this vision, the Central Institute of Educational Technology (CIET), NCERT, New Delhi organized a four-day workshop on the Development of Handbook on Techno-Pedagogy Integration from 16–19 September 2025 at CIET, New Delhi.


This national-level workshop brought together around 40 Resource Persons (RPs) from across India, many of whom are National ICT Awardee teachers, to collaboratively develop a comprehensive Techno-Pedagogy Handbook for school education.

Dr. Angel Ratnabai’s Reflections on the Workshop

During the sessions, Dr. Angel Ratnabai, Associate Professor, CIET-NCERT, appreciated the commitment and expertise of the participants. She highlighted the following key points about the work and contributions made during the workshop:

  • “This handbook will become a living resource for teachers, not a theoretical document. It reflects the collective wisdom of practitioners and experts from across the country.”

  • “The contributions of participants, especially ICT Awardee teachers and resource persons from SCERTs, ensured that every draft was grounded in classroom realities.”

  • “The diversity of participants—from different states, contexts, and experiences—brought richness and inclusivity to the techno-pedagogical models being developed.”

  • “The enthusiasm of the group showed that when teachers come together, they can create innovative solutions that truly align with the vision of NEP 2020.”

Her reflections underscored the value of collaborative knowledge creation and the importance of empowering teachers as leaders in digital transformation.

Representation from SCERT Uttarakhand

Keeping in view work in the field of ICT integration, Ramesh Prasad Badoni, Lecturer, IT Department, SCERT Uttarakhand, was deputed to participate in the workshop as a Resource Person. Alongside him, Manodhar NainwalICT awardee teacher from Uttarakhand, also joined the workshop, further strengthening the state’s contribution to the national initiative.

Participants of the Workshop

The workshop saw enthusiastic participation from 40 experienced educators and ICT experts representing different states and institutions. These participants, along with several other national ICT awardee teachers, contributed their expertise in drafting, reviewing, and finalizing techno-pedagogical integration models.

Workshop Highlights

  • Opening Remarks: The workshop commenced with insightful opening remarks by Prof. Indu Kumar, Head of the Department of ICT, NCERT.

  • Guidance & Coordination: The sessions were directed and coordinated by Associate Professor Angel Ratnabai, CIET-NCERT, along with her dedicated team.

  • Collaborative Development: Resource Persons worked in groups to draft, review, and refine techno-pedagogical integration models for classroom implementation.

  • Future Roadmap: The draft handbook prepared during this workshop will undergo further refinement through pilot trials, with the final version expected by November–December 2025.


Objective of the Handbook

The central aim of the handbook is to provide practical teaching plans that demonstrate how digital resources, interactive tools, and innovative pedagogy can be seamlessly integrated into classroom practices. This will support teachers nationwide in implementing NEP 2020’s vision of technology-driven, competency-based learning.


A Collective Effort for Future-Ready Classrooms

The participation of award-winning teachers and academic experts ensured that the handbook reflects ground-level classroom realities while embedding innovative digital practices. The involvement of SCERT Uttarakhand representatives, alongside national leaders in ICT pedagogy, highlights the state’s commitment to advancing technology-enabled quality education.


This initiative marks another milestone in CIET-NCERT’s efforts to equip educators with 21st-century teaching strategies, ensuring that learners benefit from interactive, engaging, and future-ready classrooms.

The handbook developed during this workshop will serve as a practical guide for teachers and educators across India. Its benefits include:

  • Bridging Pedagogy and Technology
  • Support for NEP 2020 Implementation
  • Enhancing Teacher Competence
  • Promoting Inclusive and Equitable Learning
  • Future-Ready Classrooms
  • Practical and Classroom-Tested


Visitor counter